Yerɓo leydi to Hayiti : ina jooɗtaranoo gila 2008

Kartal Hayiti

Habri ɗum ko Phoenix Delacroix e winndannde mum tiitoriinde : «musiiba tago ina heti Hayiti : Yerɓannde leydi mawnde ina jooɗtoraa to Port-au-Prince.» E hitaande 2008, ganndo ko fayti e leppi leydi (géologue), biyeteeɗo Patrik Charles, wiynoo :"denndaangal geɗe caabotooɗe yerɓo leydi doolnungo to Port-au-Prince, ina ngoodi. Hoɗɓe e laamorgo leydi Hayiti ina poti heblanaade ɗum, sibu, ɓooy juutde fof, ɗum waɗat». Haala ngaroowo kaa fof haalaa ko e hitaande 2008.

Patrik Charles ina yahra e duuɓi 65. O meeɗii jannginde to Duɗal jaaɓi haaɗtirde toppitiingal ganndal leppi leydi, to La Havane, leydi Kibaa (Cuba). Nde o naamnaa hol no o waawi haaldude huunde waynde nii, o selaani, o selmbaani, o wiyi : « Alla ko moƴƴo, siyaas ina rokki en hannde kaɓirɗe gaddanooje en anndude hol nde kewuuji bayɗi nii mbaɗata, tawa eɗen ndallina ko kaalaten ko. Hannde o, ko hoddiro  tan suri laamorgo men. Musiiba mawɗo ina weeya e koye men ». Haala ɓurataa kaaɗoo laaɓtude. Ko ɓuri haawde en e kaaɗoo haala, wonaa ko jogori waɗde ko, ɓuri haawde en ko no o hoolorii ko o haalata koo nii. Ngam jaɓnude min, o waɗani min ko winndannde no woorunoo ko fayti e ganndal leppi leydi, o yaltini karte e kuutorɗe ganndal keewɗe e ordinateer makko : « Port-au-Prince mahaa ko e gewol leydi mawngol, gummingol Pétion-Ville, fecciti duunde nde to bannge worgo, haa yettii Tiburon. E kitaale 1751 e 1771, jerɓannde leydi muumtii ngoo wuro haa wonti karawal. Miɗo waawi woonde ɗum ko ko waɗata. Siyaas alaa caɗeele e dallinde ɗum ».

Omo haala ɗum, omo finni. Ngam ɓeydaade faamninde min e ɓadagol musiiba o, o ƴetti yeru e jerɓannde leydi baɗɗe ɗeeɗoo balɗe e wuro Hayiti :  "E ɗeeɗoo jonte cakkitiiɗe leydi yerɓii cili keewɗi to Port-au-Prince. Hakkunde 1 e 12 settammbar, jerɓannde leydi tati tokoose teskaama to Pétion-Ville, Delams, Croix-desBouquets, kolangal Cul-de-Sacc." Gardiiɗo biro Oogirɗe e Semmbe, hono aasiñoor Dieuseul Anglade, goongɗinii ɗii kabaruuji. «Ɗeeɗoo jerɓanɗe tokoose, ina paaynii no feewi. Eɗe njeertina e jerɓanɗe leydi doolnuɗe ».  Alla ko moɗɗo, wonaa Patrick Charles tan ɗum woƴi. Jerɓugol leydi to Port-au-Prince ko ngoƴa yimɓe fof. Annduɓe heewɓe kaalii heen. Daande ko wootere : « ina waawi wonde hannde walla janngo, yerɓannde leydi doolnunde ina jogori waɗtude Port-au-Prince mboorndi. » Gardiiɗo biro Oogirɗe e semmbe haalii ko ɓooyaani ko e jaaynde, o wiyi : «duuɓi 200 jooni ko yerɓannde leydi mawnde waɗaani e laamorgo Hayiti. Semmbe joowondiroowo e gebbi leydi ɗi gila ndeen, ina njogori saabaade yerɓannde tolniinde e toɓɓe 7,2 e daawrugal Richter. Ma a taw waasde haalde ɗum ɓuri, hoto yimɓe hulde. Kono ko musiiba mawɗo heti ». (…)

Ñalnde alkamiisa 25 settammbar 2008

Kelmeendi :
musiiba tago : catastrophe naturelle
ganndal leppi leydi : géologie
Gardiiɗo biro Oogirɗe e semmbe : Directeur du Bureau des Mines et de l’Energie