Won ko wonnoo ɗo : « Saharaa eey Saharaa »”

Tagol Saharaa hakkunde Maruk e Muritani

Duuɓi capanɗe tati e nay  Saharaanaaɓe ina kaɓee. E nder faalkisaare huftodinnde. Hare nde fuɗɗii ko e lewru noowammbar 1975, tuuma nde Hasan II ƴetti ko ina wona 350 000 Maruknaajo, neldi ɗum en toon, tawi Españool en, jiimnooɓe leydi ndi, ina njalta ndi. Mawneeki Saharaa ina wona feccere leydi Farayse. Ndeeɗoo hettere leydi wiyeteende Saharaa ina alɗi no feewi : gila e fosfaat, haa e njamndi, haa teeŋti noon kadi e liɗɗi. Lewru ko adii ko Hassan II ina yuɓɓina ko anndiraa «marche verte», ñaawirde winndereyankoore (CPI) wagginiino juɓɓingol toon referaandoom (woote naamnorɗe) ngam woppude

Saharaanaaɓe cuɓanoo koye mum en kuccam mum en. Kono, e oon sahaa, hay gooto suusaa falaade Maruk. Ɗoon e ɗoon nanondiral siifaa : Saharaa talaa tale ɗiɗi ; rewo o rokkaa Maruk, worgo o rokkaa Muritani. Saharaanaaɓe siwil en, kam enne peccii. Woodi heen ɓe ɓosaani, keddii e njiimaandi Maruk. Woodi heen dogɓe feewde Alaseri : hannde o, ɓe nguuri ko e balle winndere nde rokkata ɓe, e nder tuddule maɓɓe mooliiɓe, ɗe ɓe compi toon.

Muritani, sabu Polisario tampinde ɗum, law, kam kam yalti hettere leydi rokkanoo nde, e hitaande 1978. Maruk ina heppa, lomi yolnde. Ina gasa, so tawii wonaano hareyel Saharaa, tawa Muritani ko goɗɗum wonatnoo, sibu, so wonaano ndeen hare, kuudetaa yaawataano waɗde e leydi he : ko ndeen soldeteeɓe ɓe, nde tawnoo tampii heen, heewɓe kadi maayii heen (ɓiɗɓe Fuuta heewɓe nani toon lelii e ladde tuulaa heelaa), pelliti liɓde Muttaar wul Daddaa (yo leydi ɓuuɓan mo). Yimɓe fof ina ciftora oo jamma bonɗo e hitaande 1976, nde Polisario bommbata Nuwaasoot, e oo kiikiiɗe gulɗo e Nuwaasoot e hitaande 1977, nde Polisario ɗiɗmitta bombugol mum Nuwaasoot, naange e hoore kellew ! Ɗum noon, so wonaano ndee hare, kuudetaa waɗataano e hitaande 1978, ɗum noon ina gasa tawa militeeruuji Muritani ngoowataano laamu haa bada, ɗum noon ina gasa tawa leydi ndi ina seerti sanne e no wayi hannde nii. Yanti heen, Saharaanaaɓe e Muritaninaaɓe, ko ɓiɗɓe yumma sanne, a waawaa seerndude ɓe e mbaydi, a waawaa seernduɓe e pinal, wayi tan kono mbaydu-ɗen e Senegaal nii. Ɗum noon, ndeen koninkooɓe mbaɗii kuudetaa e hitaande 1978, ñalnde 10 sulyee, Muhamed Saalek ardii laamu ngu, kono ɗum teptepini no feewi, nde tawnoo, yaltirde nii tan e hare he newaaki. Ko maa wul Haydalla heɓti ginol, yahi to Hasan ɗiɗaɓo, hucciti e mum, wiyi ɗum Muritani yaltii e hare hakkunde ɓiɗɓe yumma. Hare heddii hakkunde Polisario e Maruk haa e kitaale 1980.

E hitaande 1991 nanondiral keɓaa, jeyli ina ñifa, e dow gardagol Fedde Ngenndiije. Kono nde tawnoo nanondiral roŋkaama dañeede, referaandoom heɓaani yuɓɓineede.

Hannde saharaanaaɓe ina millee e 400 000 neɗɗo, tawi heen nayaɓe tati nguuri ko e njiimaandi Maruk, ina majji menndeŋ e nder Maruknaaɓe naatɓe leydi ndi. Ma ɓe ngon 120 000 neɗɗo e nder tuddule Tinnduf to Alaseri.

Maslahaa roŋkaama heɓeede sabu haɓooɓe ɓe waasde jaɓde heɗondirde : Maruk alaa ko yiɗi nannde so wonaa « wellitaare yaajnde ». Polisario kañum ne siftinta e sahaa kala ko « hakke mo ɓesngu Saharaa jogii e tamde fiyajkuuji mum

Bookara Aamadu Bah